વિયાગ્રા (Viagra) નો અસલી અને ચોંકાવનારો ઇતિહાસ: હૃદયરોગની દવા કેવી રીતે બની ગઈ દુનિયાની સૌથી પ્રખ્યાત ‘બ્લુ ગોળી’?

⚡ Quick Summary (TL;DR):

• સૌથી મોટી મેડિકલ ભૂલ! વિયાગ્રા (Viagra) ની શોધ સેક્સ્યુઅલ હેલ્થ (Sexual Health) કે પાવર વધારવા માટે નહિ, પરંતુ હૃદયના દર્દીઓ (Heart Patients) માટે કરવામાં આવી હતી.
• 1989 નો પ્રોજેક્ટ: ફાઇઝર (Pfizer) કંપનીના વૈજ્ઞાનિકો ‘એન્જાઈના’ (છાતીના દુખાવા) ની દવા બનાવી રહ્યા હતા, જે હૃદયના રિપોર્ટમાં સંપૂર્ણ ફેલ ગઈ!
• અજીબ સાઈડ-ઈફેક્ટ: જ્યારે કંપનીએ દર્દીઓ પાસેથી વધેલી દવાઓ પાછી માંગી, ત્યારે પુરુષોએ તે પાછી આપવાની ના પાડી દીધી! કારણ કે આ દવા હૃદયને બદલે શરીરના બીજા ભાગમાં જબરદસ્ત કામ કરી રહી હતી.
• કેવી રીતે કરે છે કામ? જાણો આ દવાનું મેડિકલ સાયન્સ અને શા માટે ડોક્ટરની સલાહ વગર તેને લેવી એ જીવલેણ (Dangerous) સાબિત થઈ શકે છે.

દુનિયામાં કેટલીક શોધો એવી હોય છે જે આકસ્મિક રીતે થઈ જાય છે, પણ તે આખી દુનિયાનો ઈતિહાસ બદલી નાખે છે. ઉદાહરણ તરીકે: પેનિસિલિન (Penicillin) અથવા માઈક્રોવેવ. પણ જો તમને પૂછવામાં આવે કે મેડિકલ સાયન્સની સૌથી મોટી અને સૌથી વધુ પ્રોફિટ કમાવી આપનારી ‘આકસ્મિક શોધ’ (Accidental Discovery) કઈ છે? તો તેનો જવાબ છે: વિયાગ્રા (Viagra).

આજે આખી દુનિયામાં આ નાની ‘બ્લુ ગોળી’ (Blue Pill) ને પુરુષોની સેક્સ્યુઅલ હેલ્થ અને ઇરેક્ટાઇલ ડિસફંક્શન (Erectile Dysfunction – ED) ની દવા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. પરંતુ તમને જાણીને આશ્ચર્ય થશે કે આ દવાનો મૂળ હેતુ આ હતો જ નહિ! GujjuFanClub ના આજના સ્પેશિયલ ‘મેડિકલ હિસ્ટ્રી’ (Medical History) આર્ટિકલમાં આપણે વિયાગ્રાનો અસલી અને ચોંકાવનારો ઇતિહાસ જાણીશું.

🫀 હૃદયરોગની દવા તરીકે શરૂઆત (The Beginning in 1989)

વાત છે વર્ષ 1989 ની. વિશ્વની જાણીતી ફાર્માસ્યુટિકલ કંપની Pfizer (ફાઇઝર) ના વૈજ્ઞાનિકો ઇંગ્લેન્ડની એક લેબોરેટરીમાં એક નવા કેમિકલ પર રિસર્ચ કરી રહ્યા હતા, જેનું નામ હતું: સિલ્ડેનાફિલ સાઇટ્રેટ (Sildenafil Citrate).

આ વૈજ્ઞાનિકોનો મુખ્ય ટાર્ગેટ હતો ‘એન્જાઈના પેક્ટોરિસ’ (Angina Pectoris) અને હાઈ બ્લડ પ્રેશર (High Blood Pressure) માટેની દવા બનાવવાનો. એન્જાઈના એટલે હૃદય સુધી લોહી પહોંચાડતી નસોનું સાંકડું થઈ જવું, જેના કારણે છાતીમાં ભયંકર દુખાવો થાય છે. ફાઇઝર કંપનીને આશા હતી કે આ નવું કેમિકલ (Sildenafil) હૃદયની નસોને રિલેક્સ કરશે અને લોહીનો પ્રવાહ (Blood Flow) વધારશે, જેનાથી હૃદયના દર્દીઓને રાહત મળશે.

📉 ક્લિનિકલ ટ્રાયલમાં નિષ્ફળતા (The Failed Clinical Trials)

વર્ષ 1991 થી 1992 દરમિયાન આ દવાનું મનુષ્યો પર ટેસ્ટિંગ (Clinical Trials) શરૂ કરવામાં આવ્યું. હૃદયના દર્દીઓને રોજ આ દવા આપવામાં આવી. થોડા મહિનાઓ પછી રિઝલ્ટ આવવાનું શરૂ થયું.

વૈજ્ઞાનિકો માટે આ રિઝલ્ટ ખૂબ જ નિરાશાજનક હતું. દવા હૃદયની નસો ખોલવામાં અને છાતીનો દુખાવો મટાડવામાં સાવ નિષ્ફળ (Failed) સાબિત થઈ હતી. ફાઇઝર કંપનીના મેનેજમેન્ટે નક્કી કર્યું કે આ પ્રોજેક્ટ બંધ કરી દો, કરોડો રૂપિયાનું નુકશાન થઈ ગયું છે. કંપનીએ તમામ દર્દીઓને નોટિસ મોકલી કે: “પ્રોજેક્ટ બંધ થઈ ગયો છે, તેથી તમારી પાસે વધેલી બધી જ દવાઓ (Pills) પાછી આપી દો.”

😳 એક અજીબ વળાંક: દર્દીઓએ દવા પાછી આપવાની ના પાડી!

જ્યારે દવાઓ પાછી લેવાનો સમય આવ્યો, ત્યારે એક ખૂબ જ અજીબ ઘટના બની. ઘણા બધા પુરુષ દર્દીઓએ દવા પાછી આપવાની સાફ ના પાડી દીધી! કેટલાક દર્દીઓ તો લેબોરેટરીમાં આવીને વધુ દવાની માંગણી કરવા લાગ્યા.

વૈજ્ઞાનિકો કન્ફ્યુઝ થઈ ગયા. જે દવા હૃદય માટે બિલકુલ કામ નહોતી કરતી, તે દવા આ લોકો કેમ ખાઈ રહ્યા હતા? જ્યારે નર્સો અને ડોક્ટરોએ દર્દીઓને પ્રાઇવેટમાં પૂછપરછ કરી, ત્યારે એક ચોંકાવનારું સત્ય બહાર આવ્યું. દર્દીઓએ રિપોર્ટ કર્યો કે આ દવા હૃદય પર ભલે અસર નથી કરતી, પરંતુ તેની એક જબરદસ્ત ‘સાઈડ-ઈફેક્ટ’ (Side-Effect) છે. આ દવા ખાધા પછી પુરુષોના પ્રાઇવેટ પાર્ટમાં બ્લડ ફ્લો (Blood Flow) અચાનક વધી જતો હતો અને ઇરેક્શન (Erection) ની સમસ્યા ગાયબ થઈ જતી હતી.

💡 મેડિકલ સાયન્સનો સૌથી મોટો જેકપોટ (The Billion-Dollar Pivot)

ફાઇઝરના વૈજ્ઞાનિકો તરત જ સમજી ગયા કે તેમને એક એવો ‘જેકપોટ’ (Jackpot) લાગી ગયો છે જે દુનિયાની કોઈ લેબોરેટરી પાસે નથી.

તે સમયે (1990 ના દાયકામાં) ‘ઇરેક્ટાઇલ ડિસફંક્શન’ (ED) ને મગજની કે સાયકોલોજીકલ (Psychological) બીમારી માનવામાં આવતી હતી અને તેની કોઈ ચોક્કસ દવા નહોતી. વૈજ્ઞાનિકોએ હૃદયરોગનું રિસર્ચ બંધ કરીને સીધું જ ED પર રિસર્ચ ચાલુ કરી દીધું. વર્ષ 1998 માં અમેરિકાની FDA (Food and Drug Administration) એ આ દવાને સત્તાવાર મંજૂરી આપી દીધી.

માર્કેટમાં આવતાની સાથે જ આ ‘વિયાગ્રા’ (Viagra) એ ધૂમ મચાવી દીધી. માત્ર પહેલા જ અઠવાડિયામાં ડોક્ટરોએ ૪૦,૦૦૦ થી વધુ પ્રિસ્ક્રિપ્શન લખી નાખ્યા! ફાઇઝર કંપની રાતોરાત અબજોપતિ બની ગઈ.

🔬 દવા કેવી રીતે કામ કરે છે? (The Science Behind It)

આ દવાનું મુખ્ય કામ છે શરીરમાં ‘નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ’ (Nitric Oxide) ની અસરને વધારવાનું અને નસોના સ્નાયુઓને રિલેક્સ કરવાનું. જ્યારે નસો રિલેક્સ થાય છે, ત્યારે ત્યાં લોહીનો પ્રવાહ (Blood Flow) ખૂબ જ ઝડપથી વધે છે.

⚠️ શા માટે ડોક્ટરની સલાહ વગર દવા ખાવી જીવલેણ છે? (The Dangers & Fake Supplements)

આજે ભારતમાં અને દુનિયાભરમાં યુવાનો કોઈપણ મેડિકલ સલાહ વગર માત્ર ઇન્ટરનેટ પર વાંચીને કે કેમિસ્ટની દુકાનથી ‘સેક્સ પાવર’ વધારવાના નામે આ દવા (અથવા તેના જેવી સસ્તી દવાઓ) ખરીદી લે છે. આ એક બહુ મોટી અને જીવલેણ ભૂલ છે.

ખતરાઓ (Dangers):
1. બ્લડ પ્રેશરનો કડાકો: જો કોઈ વ્યક્તિ હૃદયની દવા (ખાસ કરીને ‘Nitrates’ વાળી દવાઓ) ખાતો હોય અને સાથે વિયાગ્રા લઈ લે, તો તેનું બ્લડ પ્રેશર અચાનક એટલું બધું ઘટી જાય છે કે વ્યક્તિ સીધો કોમામાં જઈ શકે છે અથવા તેનું મોત થઈ શકે છે. (યાદ રાખો, આ અસલમાં હૃદયની જ દવા હતી!).
2. દ્રષ્ટિ ગુમાવવી (Vision Loss): વધુ પડતા ડોઝથી આંખની નસોમાં લોહીનો ફ્લો ડિસ્ટર્બ થઈ શકે છે અને વ્યક્તિ કાયમ માટે આંધળો (Blind) થઈ શકે છે.
3. હાર્ટ એટેક (Heart Attack): નબળા હૃદયવાળા લોકો માટે આ દવા ડાયરેક્ટ હાર્ટ એટેકનું કારણ બની શકે છે.

નિષ્કર્ષ (Conclusion):
વિયાગ્રા એ આધુનિક મેડિકલ સાયન્સનો એક મોટો ચમત્કાર છે, પરંતુ તે કોઈ ‘જાદુઈ ગોળી’ કે ‘પાવર બૂસ્ટર’ નથી. તે માત્ર એક કેમિકલ છે (Sildenafil) જે બ્લડ ફ્લો વધારે છે. આવી કોઈપણ દવા હંમેશા રજીસ્ટર્ડ ડોક્ટર (Urologist કે Sexologist) ની સલાહ અને યોગ્ય ચેકઅપ પછી જ લેવી જોઈએ. બજારમાં ‘નેચરલ’ કે ‘આયુર્વેદિક’ ના નામે વેચાતા નકલી સપ્લીમેન્ટ્સ (Fake Supplements) થી પણ દૂર રહેવું.

જો તમને આ મેડિકલ હિસ્ટ્રી પસંદ આવી હોય, તો આ આર્ટિકલ તમારા મિત્રો અને પરિવાર સાથે જરૂર શેર કરો. આવા જ યુનિક અને નોલેજ વધારતા સાયન્ટિફિક આર્ટિકલ્સ વાંચવા માટે જોડાયેલા રહો GujjuFanClub સાથે! 💊🔬