mehul.pattel
કોહિનૂર, જેનો અર્થ થાય છે “રોશનીનો પર્વત”, તે વિશ્વના સૌથી પ્રખ્યાત અને મૂલ્યવાન હીરાઓમાંનો એક છે. આ હીરો માત્ર તેના કદ કે ચમક માટે જ નહીં, પરંતુ તેની સાથે જોડાયેલા ઈતિહાસ અને રહસ્યો માટે પણ જાણીતો છે.
શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે ભારતની શાન ગણાતો આ હીરો હજારો માઈલ દૂર બ્રિટનના રાજઘરાના સુધી કેવી રીતે પહોંચ્યો? ચાલો આજે આ રહસ્ય પરથી પડદો ઉઠાવીએ.
💎 કોહિનૂરનો ઉદ્ભવ અને શરૂઆતનો ઈતિહાસ
કોહિનૂર હીરો ક્યાંથી મળ્યો તેની કોઈ સચોટ માહિતી નથી, પરંતુ એવું માનવામાં આવે છે કે તે ભારતની ગોલકોંડા ખાણમાંથી મળી આવ્યો હતો. પ્રાચીન સમયમાં તેને “સ્યમંતક મણિ” તરીકે પણ ઓળખવામાં આવતો હતો તેવી માન્યતા છે.
શરૂઆતમાં આ હીરો કાકટીય રાજવંશ પાસે હતો. ત્યારબાદ તે અલાઉદ્દીન ખિલજીના હાથમાં આવ્યો, જેણે તેને દક્ષિણ ભારત પરના આક્રમણ દરમિયાન લૂંટી લીધો હતો.
⚔️ મુઘલોથી લઈને નાદિર શાહ સુધીની સફર
મુઘલ સામ્રાજ્યના સ્થાપક બાબરના હાથમાં જ્યારે આ હીરો આવ્યો, ત્યારે તેણે પોતાના પુસ્તક ‘બાબરનામા’માં તેનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ હીરો શાહજહાંના પ્રખ્યાત ‘મયુર સિંહાસન’ (Peacock Throne) ની શોભા વધારતો હતો.
1739માં ઈરાનના શાસક નાદિર શાહે દિલ્હી પર આક્રમણ કર્યું અને ભારે લૂંટફાટ કરી. આ લૂંટમાં તે મયુર સિંહાસન અને કોહિનૂર બંને પોતાની સાથે ઈરાન લઈ ગયો. નાદિર શાહે જ આ હીરાની ચમક જોઈને તેને “કોહિનૂર” નામ આપ્યું હતું.
🛡️ શીખ સામ્રાજ્યમાં કોહિનૂરનું આગમન
નાદિર શાહની હત્યા બાદ, કોહિનૂર તેના સેનાપતિ અહમદ શાહ અબ્દાલી પાસે ગયો. તેના વંશજ શાહ શુજા દુર્રાની જ્યારે અફઘાનિસ્તાનથી ભાગીને લાહોર આવ્યા, ત્યારે તેમણે પંજાબના રાજા રણજીત સિંહ પાસે આશ્રય માંગ્યો.
મદદના બદલામાં 1813માં શાહ શુજાએ કોહિનૂર હીરો મહારાજા રણજીત સિંહને ભેટમાં આપ્યો. આ રીતે કોહિનૂર ફરી એકવાર ભારત પાછો ફર્યો અને શીખ સામ્રાજ્યનો તાજ બન્યો.
🇬🇧 બ્રિટિશરોના હાથમાં કેવી રીતે ગયો?
1839માં મહારાજા રણજીત સિંહના મૃત્યુ બાદ શીખ સામ્રાજ્ય નબળું પડ્યું. બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીએ પંજાબ પર કબજો જમાવ્યો અને 1849માં ‘લાહોરની સંધિ’ (Treaty of Lahore) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા.
આ સંધિ મુજબ, માત્ર 10 વર્ષના મહારાજા દુલીપ સિંહ પાસે કોહિનૂર હીરો “ભેટ” સ્વરૂપે બ્રિટનની મહારાણી વિક્ટોરિયાને સોંપાવવામાં આવ્યો. 1850માં કોહિનૂર વિશેષ જહાજ દ્વારા લંડન પહોંચ્યો. ત્યારબાદ તેને કાપીને નવો આકાર આપવામાં આવ્યો અને બ્રિટિશ તાજમાં જડી દેવામાં આવ્યો, જે આજે પણ ટાવર ઓફ લંડનમાં પ્રદર્શિત છે.
🤔 વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)
૧. શું કોહિનૂર હીરો ક્યારેય ભારત પાછો આવી શકે?
ભારત સરકારે ઘણી વાર બ્રિટન પાસે કોહિનૂર પરત કરવાની માંગણી કરી છે, પરંતુ બ્રિટિશ સરકારે એવું કહીને ઇનકાર કર્યો છે કે તે તેમને સંધિ મુજબ કાયદેસર રીતે મળ્યો હતો.
૨. કોહિનૂર હીરાનું વજન કેટલું છે?
શરૂઆતમાં આ હીરાનું વજન 186 કેરેટ હતું. પરંતુ જ્યારે તે બ્રિટન પહોંચ્યો, ત્યારે મહારાણી વિક્ટોરિયાના આદેશથી તેને ફરીથી કાપવામાં આવ્યો, જેનાથી તેનું વજન ઘટીને 105.6 કેરેટ થઈ ગયું.
૩. કોહિનૂર વિશે કયો શ્રાપ પ્રચલિત છે?
એક માન્યતા મુજબ, “જે કોઈ આ હીરો પહેરશે તે દુનિયા પર રાજ કરશે, પણ સાથે સાથે બધી મુસીબતો પણ તેનો પીછો કરશે. માત્ર ભગવાન અથવા કોઈ સ્ત્રી જ તેને નુકસાન વગર પહેરી શકે છે.” આ જ કારણ છે કે બ્રિટનમાં આ હીરો માત્ર રાણીઓના જ તાજમાં જડવામાં આવે છે.
